Heemkring   Stekene                

Stekene  Kemzeke   Koewacht KL-Sinaai  Hellestraat

 

Google
 

                                                                             

www.deuzie.be © Overname uit de tekst zijn toegestaan mits vermelding van Auteur en tijdschrift. Info: <lucdebrant@gmail.com>

 

Vlaamse volksnamen van planten - deel 7

 

“Ons-Heren-Traantjes met wat wijn, verdrijft des adders fel venijn”

 

Harry Van Driessen en Hilde Meerschaert (tekeningen)

 


T

ot de ganzevoet-, amarant- en duizendknoopfamilie horen niet direct hoogvliegers wat betreft bloemenpracht. Veel sierlijker zijn in elk geval lamsoor, Engels gras en de recent weer opgewaardeerde pioen.

 

Aan de kust groeit in de schorre her en der zeekraal. Bij vloed kruipt dus af en toe wel eens een krabbeje tussen dit krabbekruid of krabbekwaad.

De bloementros van de amarant doet denken aan een hanepoot of aan een dierenstaart:

haneklauw, kattesteerten, vossesteert, vossest(j)e(r)t en lammersteert.

 

De wat meelachtig bestoven bladeren van sommige ganzevoetsoorten of dauwkolen worden graag door insecten aangevreten. Andere soorten blijken onaangenaam te geuren: stinkmelde, bokkenkruid, stinkende hering en zelfs kuttenkruid en schaamkruid. De mooi afhangende, driehoekige blaadjes van de brave hendrik doen denken aan lammekensoren. Volgens sommigen vertakt deze ganzevoet zich als een meiboom.

 

Veldzuring of seulker, surkel, zurkel, zoerkruid, zuurkruid, ... werd omwille van zijn zure smaak zelfs azijn genoemd. In de tuin gekweekte zuring kende men als hofsulker, hofzurkel of lochtingsulker. In het Waasland kennen we de zuring uiteraard als koekeleute.

De bladeren van de forse ridderzuring doen denken aan kalverblaren en kalvertongen. De dikke wortel is vettig als spek (spekwortels) en tevens lang en bruin (patersstok). De plant werd gebruikt tegen « brobbelen», een vorm van puisten met uitslag: bordellewortel, bretelleblad. De paardezuring groeit graag in vochtig grasland waar het krioelt van de kikvorsen: meerschsurkel, venscheblaren.

Het zeer algemene perzikkruid en de zeldzame adderwortel werden met wat wijn gedronken om beten van slangen en adders te genezen: adderwuttel, slangenkruid. In het Waasland kende men deze wat rood aanlopende planten als roods, reds en smert. De roodachtige vlekjes of traantjes op de bladeren leidde tot Ons-Heren-traantjes. Een oude volkswijsheid leen zelfs : “ Ons-Heren-Traanjes met wat wijn, verdrijft des adders fel venijn”.


De naam boekweit is wellicht afgeleid van beukweit. De vruchtjes zijn ietwat driekantig als die van de beuk en werden tot meel (weit) verwerkt. En zeg nu zelf, wie heeft bij het lezen van dit artikel geen trek in een lekkere beukweitpannenkoek?

 

Lamsoren kennen we uiteraard allemaal als de bekende Zwinneblommen. Ook Engels gras hoort van nature thuis in het kustgebied. Toch wordt deze grasbloem, gersblom, Spaans gras of grasanjelier veelvuldig gekweekt als tuinplant. Reeds lang werd dit pastoorsgers overvloedig aangeplant in de vaak mooi verzorgde pastorijtuinen.

Ook met de pioenen blijven we in katholieke sferen: deze balroos was ook goed gekend als kerkeroos en als Schinksenroos (Schinksen = Sinksen). De laatste naam was vooral ingeburgerd aan de kust. Zo vermeldt een document uit 1840 “dat men te Nieuwpoort bloemblaadjes van de Schinksenroos door de gaten van de gewelven der kerken liet nedervallen over 't volk, ter gedachtenisse van de vurige tongen die op dien dag over de apostelen daalden».

 

 

Overzicht

 

 

Vermelde families en soorten:

 

Chenopodiaceae (Ganzevoetfamilie): Zeekraal (Salicornia europaea) en Ganzevoet (Chenopodium spec.)

Amaranthaceae (Amarantfamilie): Amarant (Amaranthus)

Polygonaceae (Duizendknoopfamilie): Zuring (Rumex spec.), Perzikkruid (Polygonum persicaria) en boekweit (Fagopyrum esculentum)

Plumbaginaceae (Strandkruidfamilie): Lamsoor (Limonium vulgare) en Engels gras (Armeria maritima)

Paeoniaceae (Pioen-familie): Pioen (Paeonia spec.).

 

 

 

Vlaamse volksnamen (onderlijnd: o.a. in Waasland en directe omgeving)

 

-   Zeekraal: krabbekruid, krabbekwaad

Ganzevoet : dauwkolen, bollebaat, kallebout, malem, malik, (wilde) mel(uw), meiboom, kruipmel, luismelde, stinkmelde, bokkenkruid, stinkende hering, kuttenkruid, schaamkruid, lammekensoren, verkesgras, verkensklaver, verkenskruis, zwijngčs

-   Amarant: haneklauw, kattesteerten, vossesteert, vossest(j)e(r)t, lammersteert, gestreepte tingel, schone tingel

-   Veldzuring: azijn, zoerkruid, zuurkruid, zurkel (+ vele afgeleide namen), hof(s)(z)urkel, kaatzurkel, lochtingsulker, koekeleute

-   Schapezuring: koezoeler, schaapssuiker, Wilde suiker, Wilde sorel

-   Ridderzuring: bordellewortel, bretelleblad, kalverblaren, kalvertongen, kalverwortel, patersstok, peerdesurkel ..., Sint-Antoniuswortelen, smalle dokkewortel, spekwortels

-   Paardezuring: lekblaren (aan een lek = stilstaand water), meerschsurkel, venscheblaren

-   Perzikkruid: adderwuttel, slangenkruid, roods, reds, roodsel, reedsel, ridsel, rodse, smert, Wilde wilgen, Ons-Heren-traantjes

-   Boekweit: beukweit, boeké, boeken, boekwaa, boekwee, boggert, bokwei, ...

-   Lamsoor : Zwinneblommen, blauwe strandbloem, zeebloemen

-   Engels gras: grasbloem, gersblom, Spaans gras, grasanjelier, grasdot, pastoorsgers, tuilkens, ruschjes, groeske(n)s

-   Pioen: balroos, boerenpioen, pioenroos, Comelisrozen, kerkeroos, peerdsrozen, piadsroze, Schinksenroos, Sinkseroze, potrozen

 

Nog gekend in steekproef Groot-Stekene:

 

Ganzevoet : molm (?), pielebouten

Veldzuring: koekeleute, (s)(z)urkel

Ridderzuring: pe(i)rspee, porspee

Duizendknoop: varkensgras, wilde wissen

Perzikkruid: rotsel

Lamsoor: Zwinneblomme

 

Belangrijkste andere volksnamen in Nederland:

 

Zeekraal: zeegrappe, zouterik

Varkensgras: mottengras

Zuring: zuurstelen, zuringstok, wilde tabak

Perzikkruid: bloedblad

Boekweit: heidekoorn

Engels gras: zoutebloem

Pioen: anderhalfhonderblad, dagen-in-'tjaar, stinkroos

 

Belangrijkste Middelnederlandse namen:

Amarantus: papegaeyencruyt

Ganzevoet: lammekensoore, bocxcruyt, cuttencruyt

Zuring: suyringh, patich

Perzikkruid: serpentine, persiccruit, vloycruyt

Boekweit: bueckenweydt, boucwyt

Lamsoor: Limonium van Nederlant, lamshoore

Pioen: peonie, peoen

 

Voor inleiding en literatuuropgave: zie d'EUZIE, jg. 18, 1999, nr. 1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

           

Soms zenden we een brief met nieuws over de kring of  andere zinvolle activiteiten.

Nieuwsbrief:  Lees hier Oude brieven

Vul je emailadres in
om onze nieuwsbrief te ontvangen!
AanmeldenAfmelden
Powered by YourMailinglistProvider.com

 

Google
 

                                                                             

www.deuzie.be © Overname uit de tekst zijn toegestaan mits vermelding van Auteur en tijdschrift. Info: <lucdebrant@gmail.com>